Zeka

On yıllardır psikoloji, sosyoloji, sinirbilim ve psikanaliz ile ilgileniyorum. Görmediğim zeka türü, okumadığım zeka kalmadı. Binlerce insanla sohbet ettim. Zeki insanlar tanıdım, ilgili makaleler, yazılar okudum. Çok düşündüm, sorguladım ve araştırdım. 30 yaşındayım ve ömrümü bu zeka denen şeyle geçirdim. Öncelikle, zekayı ayırt edebilecek objektif bir zeka testi yok. Hiçbir zeka testi bir insanın gerçekten zeki olup olmadığını göstermez. Zeka testleri zeki olmayan insanlarda doğru sonuçlar verebilir, ancak zeki bir insanda doğru sonuçlar vermesi çok düşüktür. Hiçbir şey bir insanın zeki olduğunu göstermediği gibi, zeki olmadığını da göstermez. Yani örneğin güzel yazabilen zeki olmadığı gibi, güzel yazamayan zeki değildir diye gerçekçi bir sonuç çıkmaz. Bu gibi yeteneklerin birden çoğuna sahip olmak zekayı gösterebilir. Sadece olumlu bir şey yapmak insanı zeki yapmaz, ama sadece olumsuz bir şey yapmak insanı ortalama zeka yapabilir. Örneğin ırkçıysa bir insan, ortalama bir zekaya sahiptir, fanatikse ortalama bir zekaya sahiptir. Ancak ırkçı ya da fanatik değilse zeki olduğunu göstermez. Sadece şimdilik elimizde ortalama zekaya sahip olduğu verisi vardır. Zekanın en büyük ve en önemli göstergesi düşünebilmektir. Bir insan ne kadar çok, yoğun, geniş, farklı düşünüyorsa o kadar zekidir çıkarımına varabiliriz. Her türlü farklı bakış açısından bakabilen, hatta geceleri düşünmekten uyuyamayan bir insan zeki olabilir. Düşünmek zekanın en büyük göstergesi. Düşünmekten kasıt, kişinin manuel olarak düşünmesi değildir. Beynin otomatik olarak kişi istemese de sürekli düşünce halinde olup bir şeyleri düşünüp sorgulamasıdır. Düşünmekten acı çekmeye kadar varan bir süreçtir bu. Araştırmak, bilgi, sanat, bilim, doğrudan zeka ile alakalı değildir. Zeki insan çok araştıran, çok bilgili, sanata ve bilime ilgi duyan, entelektüel olmayabilir. Bunlara ilgi duyan insan da zeki olmaz. Zevk ve tercih meselesidir. Zeka bu tercihlerden fazlasıdır. Her zeki insan nitelikli şeylere ilgi duyar diye bir şey yok. Bazen çevresinden, yetiştirilme şeklinden, gördüklerinden dolayı böyle şeylere ilgi duymuyor olabilir. Zamanı olmamış olabilir. Bu da bir insanı ortalama zeka yapmaz. Bunlarla zaman geçirmek de bir insanı zeki yapmaz. Türkiye'de bunun çok örnekleri var. Köylü olduğu, fakir bir hayat yaşadığı için nitelikli şeylere talep göstermemiş ya da gösterememiş, nitelikli zevkleri olmayan, pek de nitelikli olmayan şeyleri tercih eden insanlar var. Bu insanların zamanında ellerinden tutulsaydı çok şey yapabilirdi. O yüzden sanat, bilim gibi şeyler zeka göstergesi değildir. Zeki insan kısıtlı bilgilerle ve kısıtlı araştırmalarla da yaşayabilir. Zekası ona doğruyu ve gerçekleri bulma konusunda yardımcı olacaktır. Küçük bir öğretim ile, çok okumuş ve bilgili insanlarla arasındaki farkı zekası sayesinde kapatacaktır. Zeki insanların beyinlerinde radar vardır. Doğruyu araştırmadan da beyinlerinin ona yol göstermesi ile bulabilirler. 8. sınıfa kadar okumuş zeki bir insanla, üniversite bitirmiş ortalama zekaya sahip bir insan arasında çok fark olmayacak. Yetenekli insan, örneğin doğuştan gelen yeteneğiyle iyi piyano çalabiliyorsa, pek bir öğrenim almadan, yıllarca öğrenim görmüş bir insandan daha iyi çalar. Bunun yanında yetenekli insanın çaldığı piyano içinizde farklı hislere sebep olacaktır. Zeki insanlar tutkulu olurlar. Ancak her tutkulu insan zeki değildir. Tutkusu olmayan her insan da zeki değildir çıkarımına varılamaz. İnsan sonradan zeki olamaz. Kendini geliştirebilir, öğrenebilir ancak zeka artırmak diye bir şey söz konusu değildir. Bu uydurulmuş bir şey, beynin içini açıp zeka eklemek gibi bir şey yok. Hiçbir öğrenimle zeka yükselmez. Zeka tamamen doğuştan gelen bir şeydir. Zeki insan çabuk öğrenir ancak bu, her zeki insan her öğretileni çabuk öğrenir anlamına gelmez. Zeki insan, ilgilendiği şeyleri çabuk öğrenir. 2 saatte yaptığı araştırmalardan öğrendikleri, 4 saat araştırma yapan ortalama bir insanın öğrendiği şeylere eşit olacaktır. Burada odaklanılması gereken zeki insanın ilgi duyduğu şeylerdir. Yazmaya ve edebiyata ilgi duyan zeki insan, matematiği öğrenmekte zorlanabilir. Burada Einstein'in sözü aklımıza geliyor: "Herkes dahidir, ancak siz bir balığı, ağaca çıkma yeteneğine göre yargılarsanız, balık bütün hayatını aptal olduğuna inanarak geçirecektir." Zeki insanların sosyal ilişkilerde başarısız olduğu doğrudur, ancak her sosyal ilişkileri zayıf olan zeki değildir. Her zeki insan derin bir yüreğe ve geniş bir bilince sahip değildir ancak her ikisine birden sahip insan zekidir denilebilir. Buna örnek olarak Dostoyevski verilebilir. Dostoyevski ahlaklı bir insan değildir ve ahlaksız insan zeki olamaz ancak Dostoyevski bir istisnadır. Bilinç iki türlüdür. Biri doğuştan kazanılmış bilinçtir ve bu herkeste vardır. Diğeri öğrendikçe oluşan bilinçtir. Doğuştan gelen bilinç herkeste farklıdır. Kimileri çok geniş bir bilince sahiptir, tek başına geniş bir bilinç kötülüğe engel değildir. Bilinçli insanlar da kötülük yapabilir ve bu kötülük bilinçsiz kötülükten daha kötüdür. Doğuştan gelen bilinç sonradan kazanılmaz. Derin bir yüreğe ve geniş bir bilince sahip olmak, her ikisine birden sahip olmak, insanı zeki yapan unsurlardır. Ancak bunlara sahip olmamak insanı ortalama zeka yapmaz. Şunu da belirtmek gerekir ki, her zeki insan, sonradan edinilen bilinçten bağımsız olarak bir parça bilinçli bir insandır. Derin bir yüreğe sahip insan kötü olamaz. Ahlaksız insan ise zeki değildir. Ahlak ve zeka birbirlerine paraleldir. Birbirlerinden ayrılmaz iki parçadır. Maneviyat, basit insanlarda bulunmaz. Bir insanın karmaşık olması, karmaşık bir ruh haline sahip olması zeka ile bağdaştırılabilir. Çok yüksek oranda basit insanlar zeki değildirler ancak çok çok nadiren basit insanların içinden de zeki insanlar çıkabilir. Bir insanın ruhunun güzel olması zeka ile bağdaştırılmamalı. Ruh ve zeka iki ayrı şeydir. Ruh bedenin içinde, kalbin ve beynin altındaki bir duygudur. İnsanlar ruhu ile vardır. Aslında kimse bir bedenle konuşmaz, ruh ile konuşuruz. Karşıdaki insanın ruhunu hisseder insan. Güzel bir ruh, ileri bir zekadan çok daha önemli ve güzeldir. Zeka ile pek bir ilişkisi yoktur. Zeki bir insan, bir konuyu mükemmel bir beceriklilikle yaparken, onunla hiç alakası olmayan bağımsız bir şeyi yaparken çok zorlanabilir. Zeki insan her konuda iyi olmayabilir ve bir insanın zeki olup olmadığını test edebilecek bir zeka testi yoktur. Zeki bir insanın zekasını en iyi, başka zeki bir insan anlayabilir. Her zeki insan, başarılı olmak zorunda değildir. Zeki ama başarısız bir insan da olabilir ve geçmiş bu insanlarla doludur ancak bu insanları hiç okumayız. Başarı zekadan bağımsız şeylere de sahip olmayı gerektirir ve bazı zeki insanlar, başarılı olmayı engelleyecek zekaya sahiptirler. IQ ve EQ çok popüler iki zeka türüdür ve EQ, IQ'ye oranla çok daha önemlidir. Günümüzde bir çok insan duygusal zekayı yanlış anlamaktadır. Yüksek empati yeteneği, bir zeka göstergesidir ve bu duygusal zekaya girer. Öğrenilmiş, yapay empatiden bahsetmiyorm. İnsanın yapmak istemese de bir şekilde kendini içinde bulduğu, herkese ve her şeye duyulan empati, hissetme, anlama, algılama, görmeden bahsediyorum. İnsan en sinirli olduğu anında bile empati yapabiliyorsa, zeki olabilir. Ve bu duygusal zekaya girer. Maddi şeyleri iyi yapabilmenin zeka olduğunu düşünmüyorum. Elinin her işte becerikli olması, insanlarla yakın arkadaşlıklar kurmak, iyi konuşabilmek gibi şeyler benim için zeka değildir. Bilimde zeka olarak geçebilir. Benim düşüncelerime göre zeka değil. Bilimin her söylediği doğru değildir. Kreatif olmakla zeka doğru orantılıdır. İnsan ne kadar kreatifse o kadar zeki olabilir. Fikir üretmek zeka göstergesidir. Bu fikirlerin insanlara ve insanlığa kattığı şeyler kadar zekidir insan. Fikirler bilgi içeriyorsa, daha önce hiçkimse tarafından söylenmemişse, kreatif, yeni ve faydalı ve yararlıysa, zeka da o orandadır. Farklı olmaya çalışmak zeka değil aptallık göstergesidir. Farklı olmak demiyorum, farklı olmak için çabalamak, insanlara sürekli farklı bir insan olduğunu göstermeye çalışmak düşük zeka göstergesidir. Sürekli zekadan bahsetmek, sürekli zeki insanların yanında olmaya çalışmak, sadece zeki insanlara değer vermek de bir aptallık göstergesi olabilir. Zeki insan size bir şey katabilir, ancak ahlakı olmayan zeka hiçbir şey katmaz. Ahlaksız bir insanı da hiçbir zeka paklamaz. Sapyoseksüel insan zeki değildir. Her zeki insan da sapyoseksüel değildir. Ancak gerçekten sapyoseksüel insan hiçbir ortamda sapyoseksüel olduğunu söylemez. En fazla yakın çevresine söyler. Zeki insan herkese zeki olduğunu söylemeyecek kadar zekidir. Zeka güzel bir şey olsa da, güzel olmasından çok kötüdür. Bunları sayarsam yazı bir bu kadar daha uzar ancak iyi bir şey olmadığını bilin. Ama yine de bir kaçını yazayım. Zeki insan acı çeken insandır. Düşüncelerinden, bilinç seviyesinden, başkalarının acılarını paylaşmaktan acı çeker, yıpranır. Hayatı kaçırır. İnsanlarla çok iyi anlaşamaz çünkü çoğunlukla söyledikleri insanlar tarafından anlaşılmaz. Onları anlayabilecek insanlar bazen nadiren çıkar karşılarına. Hiç tanımadığı insanlar için bile yüreklerinde acı hissedebilirler. Enerjileri bazen beyinleri çok çalıştığı için düşüktür. Bunlar zeki olmanın bazı kötü yanlarıdır. Yalnızdırlar. İnsanların her gün yanından geçip gittiği şeyleri problem yapabilirler, onlarla ilgili saatlerce düşünebilirler. Bazı zeki insanlar çok sıkılırlar. Sürekli sıkılırlar. Sıkılmadıkları anlar nadirdir.